หลังคลอด คุณแม่หลายคนอาจพบกับแผลเล็กๆ ที่ไม่ควรมองข้าม โดยเฉพาะ “แผลฝีเย็บ” ซึ่งเกิดจากการขยายช่องคลอดระหว่างการคลอดธรรมชาติ ถึงแม้แผลจะดูเล็ก แต่หากไม่ได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม ก็มีโอกาสติดเชื้อและนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงได้
แผลฝีเย็บหลังคลอดคืออะไร?
แผลฝีเย็บ (Perineal tear or episiotomy wound) คือแผลที่เกิดจากการฉีกขาดของผิวหนังและกล้ามเนื้อบริเวณฝีเย็บ ระหว่างการคลอดทางช่องคลอด หรือจากการกรีดเพื่อช่วยให้คลอดได้สะดวก เมื่อคลอดเสร็จ แพทย์จะเย็บแผลบริเวณนั้นเพื่อสมานบาดแผล แผลนี้ถึงแม้จะดูเล็กแต่เป็นบริเวณที่ชื้น อับ และมีโอกาสติดเชื้อได้ง่าย
ทำไมการดูแลแผลฝีเย็บอย่างถูกวิธีจึงสำคัญ?
แม้ว่าแผลฝีเย็บจะมีขนาดไม่ใหญ่มาก แต่ก็มีความสำคัญไม่น้อย หากดูแลไม่ถูกวิธีอาจนำไปสู่ปัญหาต่อไปนี้:
– เพิ่มความเสี่ยงในการติดเชื้อ เช่น แผลอักเสบ ปวด บวม หรือมีหนอง
– ทำให้แผลหายช้ากว่าปกติ ซึ่งโดยปกติจะหายภายใน 7-10 วัน หากดูแลอย่างเหมาะสม
– ส่งผลกระทบต่อจิตใจและความมั่นใจของคุณแม่
อุปสรรคที่มักพบ คือคุณแม่ไม่แน่ใจว่าจะดูแลอย่างไร กลัวเจ็บตอนล้างแผล หรือไม่มีความรู้เกี่ยวกับวิธีปิดแผลที่ถูก
วิธีดูแลและปิดแผลฝีเย็บอย่างถูกวิธี
เพื่อช่วยให้แผลหายเร็วขึ้น ลดการติดเชื้อ และรู้สึกสบายใจมากขึ้น เรารวบรวมวิธีปฏิบัติง่าย ๆ ที่คุณแม่สามารถทำได้ที่บ้าน ดังนี้:
- ล้างแผลอย่างถูกวิธี
– ใช้น้ำอุ่นล้างบริเวณแผลฝีเย็บทุกครั้งหลังเข้าห้องน้ำ (โดยเฉพาะหลังขับถ่าย)
– ล้างจากด้านหน้าไปหลัง เพื่อป้องกันการนำเชื้อจากทวารหนักเข้าสู่ช่องคลอด
– ห้ามใช้สบู่หรือผลิตภัณฑ์ที่มีสารเคมีแรง ๆ เพราะอาจทำให้แสบแผล
- ซับแผลให้แห้ง
– หลังจากล้างแล้ว ให้ใช้ผ้าสะอาดหรือทิชชู่แห้งสำหรับซับแผลเบา ๆ
– ควรใช้วิธีซับแทนการถู เพื่อลดการระคายเคืองแผล
– รักษาความแห้งของบริเวณฝีเย็บ เพื่อป้องกันการอับชื้นและการหมักหมม
- เปลี่ยนผ้าอนามัยบ่อย ๆ
– ใช้ผ้าอนามัยแบบสำหรับหลังคลอด (maternity pad) และเปลี่ยนทุก 2-4 ชั่วโมง
– ช่วยลดโอกาสเกิดเชื้อแบคทีเรียสะสมและกลิ่นไม่พึงประสงค์
- หลีกเลี่ยงแรงกระแทกหรือสายฉีดชำระที่แรงเกินไป
– การใช้สายฉีดแรงเกินไป อาจทำให้แผลเย็บแยกหรือเจ็บมากขึ้น
– หากจำเป็นต้องใช้ สายควรมีแรงดันน้อย และควรฉีดเบา ๆ บริเวณต้นขาหรือด้านข้าง
- รับประทานอาหารที่ช่วยให้แผลหายเร็ว
โภชนาการก็มีบทบาทในการช่วยให้แผลสมานได้ดี เช่น:
– อาหารที่มีโปรตีนสูง เช่น ไข่ เนื้อปลา ถั่ว ข้าวโอ๊ต
– ผักและผลไม้ที่อุดมด้วยวิตามิน C เช่น ฝรั่ง ส้ม มะเขือเทศ
– ดื่มน้ำมาก ๆ และหลีกเลี่ยงอาหารเผ็ด รสจัด หรือของหมักดอง
ข้อแนะนำสั้น ๆ ที่ทำได้ทันที
– ล้างแผลจากด้านหน้าไปด้านหลังทุกครั้ง
– ซับให้แห้งไม่ถูแรง และเปลี่ยนผ้าอนามัยบ่อย
– หลีกเลี่ยงการขัดถูแผล ใช้น้ำอุ่น และอาหารที่มีประโยชน์
– หากพบอาการผิดปกติ เช่นเลือดไหลไม่หยุด หรือมีหนอง ให้รีบไปพบแพทย์ทันที
สรุป
แผลเล็กในสายตาเรา อาจกลายเป็นภาระใหญ่ในชีวิตคุณแม่หากไม่ดูแลอย่างถูกวิธี แผลฝีเย็บหลังคลอดเป็นแผลที่ต้องใส่ใจอย่างยิ่ง ด้วยการล้างแผลให้สะอาด ทำให้แห้ง รับประทานอาหารที่ดีต่อสุขภาพ และหมั่นสังเกตอาการผิดปกติ จะช่วยให้แผลหายเร็ว ไม่ติดเชื้อ และคุณแม่สามารถมีพลังกลับมาดูแลลูกน้อยอย่างเต็มที่
อย่าลืมว่า… การดูแลตัวเองอย่างถูกต้อง คือการเริ่มต้นดูแลครอบครัวในทุกวัน
แหล่งอ้างอิง
Kaiser Parmanente (2025). Perineal Tear: What to Expect at Home | Kaiser Permanente. [online] healthy.kaiserpermanente.org. Available at: https://healthy.kaiserpermanente.org/health-wellness/health-encyclopedia/he.perineal-tear-what-to-expect-at-home.abn2976.
RCOG (2019). Perineal wound breakdown | RCOG. [online] RCOG. Available at: https://www.rcog.org.uk/for-the-public/perineal-tears-and-episiotomies-in-childbirth/perineal-wound-breakdown/?utm.
ทองประเสริฐม, เฟื่องลดา (2021). Postpartum Care – Department of Obstetrics and Gynecology Faculty of Medicine Chiang Mai University. [online] Department of Obstetrics and Gynecology Faculty of Medicine Chiang Mai University. Available at: https://w1.med.cmu.ac.th/obgyn/lessons/puerperium-care/?.com.
